ΔΙΑΖΩΜΑ | ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΑΤΡΑ - ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΑΙΩΝ ΘΕΑΤΡΩΝ

Πληροφορίες

Η Νικόπολη, στη σημερινή χερσόνησο της Πρέβεζας στη νοτιοδυτική Ήπειρο, η πόλη που χτίστηκε σε ανάμνηση της Νίκης του Οκταβιανού Αυγούστου επί του Μάρκου Αντωνίου και της Κλεοπάτρας στη ναυμαχία του Ακτίου το 31 π.Χ., βρίσκεται σε απόσταση μόλις 6 χλμ. από τη σύγχρονη πόλη της Πρέβεζας, πρωτεύουσας του ομώνυμου Νομού.

Το Θέατρο της Νικόπολης βρίσκεται στο «Προάστειο» (Στράβων), ένα ιερό χώρο – τέμενος στο βόρειο τμήμα της Νικόπολης εκτός των τειχών της ρωμαϊκής περιόδου.

Το κοίλο και η ορχήστρα του θεάτρου

Περιγραφή μνημείου

Στη σημερινή χερσόνησο της Πρέβεζας, στη νοτιοδυτική Ήπειρο και σε απόσταση μόλις 6 χλμ. από την πρωτεύουσα του ομώνυμου Νομού, ανεγέρθηκε από τον Οκταβιανό Αύγουστο -σε ανάμνηση της Νίκης του επί του Μάρκου Αντωνίου και της Κλεοπάτρας στη ναυμαχία του Ακτίου το 31 π.Χ.- η Νικόπολη.

Βόρεια της πόλης, έξω από τα τείχη της, στην περιοχή του «εν άλσει Προαστείου» και στις υπώρειες του λόφου του Μιχαλιτσίου, διατηρείται σε αρκετά καλή κατάσταση το θέατρο της Νικόπολης. Η περιοχή του «Προαστείου» με τα δημόσια οικοδομήματα φαίνεται ότι εντυπωσίασε πλήθος περιηγητών, των οποίων αναφορές και περιγραφές συμπεριέλαβαν στα ταξιδιωτικά τους συγγράμματα. Πολύ σημαντικές πληροφορίες για το Θέατρο αντλούμε από το έργο του W.M. Leake, που επισκέφθηκε την περιοχή στις αρχές του 19ου αιώνα, ενώ για την κάτοψη του μνημείου όλες οι περιγραφές βασίζονται στο σχέδιο του T.L. Donaldson.

Το μνημείο έχει νοτιοδυτικό προσανατολισμό με πανοραμική θέα προς τη Νικόπολη, τον Αμβρακικό Κόλπο και το Ιόνιο Πέλαγος. Η ανέγερσή του εντάσσεται στο οικοδομικό πρόγραμμα του Οκταβιανού και συνδέεται με την αναβίωση των Ακτίων, στους οποίους συμπεριλήφθηκαν και μουσικοί αγώνες, ενώ σημαντικές εργασίες επισκευής και ανακατασκευής πραγματοποιήθηκαν κατά τους επόμενους αιώνες.

Το μνημείο χαρακτηρίζεται από τον ιδιότυπο συγκερασμό στοιχείων της ελληνικής και ρωμαϊκής αρχιτεκτονικής. Το κοίλο του θεάτρου, διαμέτρου 96 μ., αναπτύσσεται -κατά τα ελληνικά πρότυπα- τόσο στο φυσικό πρανές του λόφου, όσο και σε λιθόκτιστες υποδομές, σύμφωνα με το ρωμαϊκό σύστημα στήριξης. Για την έδραση του άνω τμήματος του κοίλου κατασκευάστηκαν τρείς επάλληλες θολωτές, ημικυκλικής κάτοψης, στοές με αυξανόμενο ύψος από την εσωτερική στην εξωτερική. Η εξωτερική στοά ήταν απροσπέλαστη, ενώ οι δύο εσωτερικές χρησίμευαν και ως διάδρομοι της κίνησης των επισκεπτών. Περιμετρικά του κοίλου εξωτερικά -για την καλύτερη προστασία του μνημείου- κατασκευάστηκε ψηλός καμπύλος τοίχος, ο οποίος κατά διαστήματα ενισχύονταν με αντηρίδες, που έφεραν τις ωθήσεις της κατασκευής. Στα άκρα και στο μέσον του εν λόγω τοίχου ανοίγονταν τρεις είσοδοι προς το κοίλο. Στο ανώτατο τμήμα του κοίλου δημιουργείται περιμετρική στοά με ανοίγματα και κόγχες.

Η ορχήστρα, όπως και το κοίλο, είχε σχήμα κανονικού ημικυκλίου. Το διώροφο σκηνικό οικοδόμημα είχε μνημειακή πρόσοψη με πλούσιο γλυπτό διάκοσμο, καθώς οι είσοδοι και τα ανοίγματα πλαισιωνόταν με κίονες και κόγχες, που φιλοξενούσαν εξαιρετικής τέχνης, μαρμάρινα αγάλματα Θεών και Μουσών.

Γεώργιος Ρήγινος
Αρχαιολόγος

Φωτοθήκη

	Αεροφωτογραφία του «Προαστείου» της Νικόπολης (αρχείο ΛΓ΄ ΕΠΚΑ)

	Αεροφωτογραφία του Ρωμαϊκού Θεάτρου (αρχείο ΛΓ΄ ΕΠΚΑ)

	Όψη του Ρωμαϊκού Θεάτρου. Λήψη από ΝΔ (αρχείο ΛΓ΄ ΕΠΚΑ)

	Άποψη του κοίλου του Ρωμαϊκού Θεάτρου εσωτερικά (αρχείο ΛΓ΄ ΕΠΚΑ)

	Άποψη του σκηνικού οικοδομήματος (αρχείο ΛΓ΄ ΕΠΚΑ)

Επιστημονικό δελτίο

Ονομασία Μνημείου	Ρωμαϊκό Θέατρο Νικόπολης
Κατηγορία	Θέατρο
Σύντομη περιγραφή	Το Θέατρο της Νικόπολης βρίσκεται στο «Προάστειο» (Στράβων), ένα ιερό χώρο – τέμενος στο βόρειο τμήμα της Νικόπολης εκτός των ρωμαϊκών τειχών της πόλης.
Εικόνες - Σχέδια	Σχεδιαστική αποτύπωση της κάτοψης του ρωμαϊκού Θεάτρου από τον περιηγητή T. L. Donaldson. Επαρκής φωτογραφική τεκμηρίωση (αρχείο ΛΓ΄ ΕΠΚΑ).
Τεκμηρίωση - Βιβλιογραφία	- Hobhouse J.C., A journey through Albania and other provinces of Turkey in Europe and Asia, to Constantinople, during the years 1809 and 1810, I – II, 2^nd ed. London (1813) - Holland H., Travels in the Ionian Isles, Albania, Thessaly, Macedonia etc. during the years 1812 and 1813, London (1815) - Pouqueville F.C.H.L., Voyage de la Grece, I-II, Paris (1826) - Hughes T.S., Travels in Greece and Albania, I-II, 2^nd ed., London (1830) - Leake W. M., Travels in northern Greece, I-IV, London (1835) - Φιλαδελφεύς Α., Νικόπολις. Συνοπτική ιστορία και περιγραφή των ανασκαφών (1913-1927), των μνημείων και ερειπίων της, μετά πολλών εικόνων των περίφημων ψηφιδωτών της Βασιλικής Δουμετίου κλπ., Αθήνα (1928) - Υπουργείον Θρησκευμάτων & Εθνικής Παιδείας, Διεύθυνσις Αρχαιοτήτων & Ιστορικών Μνημείων, Ζημίαι των αρχαιοτήτων εκ του πολέμου και των στρατών κατοχής, Αθήνα (1946) - Σαρικάκης Θ., Άκτια τα εν Νικοπόλει, ΑΕ 1965 σελ. 145-162 - Leake W.M., Η Ήπειρος 1805-1810. Από το ημερολόγιον του Άγγλου περιηγητού William Leake, Μτφ. π. Γ. Στάθης, Αθήνα (1976) - Ανδρέου Ι., Νομός Πρέβεζας, Νικόπολη. Στερεωτικές εργασίες, ΑΔ 37 (1982), Χρονικά Β2, σελ. 266-267 - Ανδρέου Ι., Νομός Πρέβεζας, Νικόπολη. Στερεωτικές εργασίες, ΑΔ 39, Χρονικά Β2, σελ. 189 - Ανδρέου Ι., Το έργο της ΙΒ΄ Εφορείας Αρχαιοτήτων στη Νικόπολη, Νικόπολις Α. Πρακτικά Συνεδρίου (1987), σελ. 145-152 - Βοκοτοπούλου Ι., Ανασκαφικές και αναστηλωτικές εργασίες στη Νικόπολη κατά τη δεκαετία 1967-1977, Νικόπολις Α΄. Πρακτικά Συνεδρίου (1987), σελ. 135-144 - Isler H. P., Grecia: Smirtula, Nicopoli. Nicopolis, Epirus, in: P. Ciancio Rossetto & G. Pisani Sartorio (Eds.), Teatri Greci e Romani: alle origini del linguaggio rappresentato, 2 Roma (1994) pag. 294 - Ζάχος Κ. & Γεωργίου Α., Νομός Πρέβεζας – Νικόπολη: Ερευνητικό Πρόγραμμα «Κλεοπάτρα: Θέατρο – Βόρεια Νεκρόπολη – Περιοχή Δυτικής Πύλης – Δυτική Νεκρόπολη, ΑΔ 52 (1997), Χρονικά Β2, σελ. 579-592 - Κωνσταντάκη Α., Σκανδάλη Μ. & Συνεσίου Ε., Νικόπολις – Δύο Περίπατοι, Πρέβεζα (2000) - Χρυσοστόμου Π. & Κεφαλλωνίτου Φ., Νικόπολις, Αθήνα (2001) - Irmscher J., Η Νικόπολη στις περιηγήσεις ξένων ταξιδιωτών στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, Ηπειρωτών Κοινόν 1 (2005), σελ. 33-58 - Κοντογιάννη Θ., Το Θέατρο της Νικόπολης, Νικόπολις Β΄. Πρακτικά Συνεδρίου (2007), σελ. 361-370 - Ζάχος Κ., Καλπάκης Δ., Καππά Χ., Κύρκου Θ., Νικόπολη. Αποκαλύπτοντας την πόλη της νίκης του Αυγούστου, Αθήνα (2008)
Θέση	Συνοικισμός Νικόπολη (Σμυρτούλα), Δήμου Πρέβεζας, Νομού Πρέβεζας.
Χρονολόγηση	Το θέατρο κατασκευάστηκε στις αρχές του 1^ου αιώνα μ.Χ., μαζί με άλλα δημόσια κτίρια της πόλης. Στο 2^ο αιώνα π.Χ. θα πρέπει -σύμφωνα με τους μελετητές- να δέχθηκε ευρείας κλίμακας επισκευαστικές και ανακατασκευαστικές εργασίες.
Γενική περιγραφή Μνημείου	Το ρωμαϊκό Θέατρο της Νικόπολης χαρακτηρίζεται από τον ιδιότυπο συγκερασμό στοιχείων της ελληνικής και ρωμαϊκής αρχιτεκτονικής. Το κοίλο του θεάτρου, αναπτύσσεται τόσο στο φυσικό πρανές του λόφου, κατά τα ελληνικά πρότυπα, όσο και σε λιθόκτιστες υποδομές, σύμφωνα με το ρωμαϊκό σύστημα στήριξης. Τρείς επάλληλες θολωτές, ημικυκλικής κάτοψης, στοές με αυξανόμενο ύψος από την εσωτερική στην εξωτερική κατασκευάστηκαν για την έδραση του άνω τμήματος του κοίλου. Η εξωτερική στοά ήταν απροσπέλαστη, ενώ οι δύο εσωτερικές χρησίμευαν και ως διάδρομοι της κίνησης των επισκεπτών. Περιμετρικά του κοίλου εξωτερικά -για την καλύτερη προστασία του μνημείου- κατασκευάστηκε ψηλός καμπύλος τοίχος, ο οποίος κατά διαστήματα ενισχύονταν με αντηρίδες, που έφεραν τις ωθήσεις της κατασκευής. Στα άκρα και στο μέσον του εν λόγω τοίχου ανοίγονταν τρεις είσοδοι προς το κοίλο. Στο ανώτατο τμήμα του κοίλου δημιουργείται περιμετρική στοά με ανοίγματα και κόγχες. Η ορχήστρα, όπως και το κοίλο, είχε σχήμα κανονικού ημικυκλίου. Το σκηνικό οικοδόμημα ήταν διώροφο και στην πρόσοψή του ανοίγονταν τρείς αψιδωτές είσοδοι.
Υπάρχουσα κατάσταση	Φυσικοί και ανθρωπογενείς παράγοντες έχουν συντελέσει στη σταδιακή φθορά του μνημείου. Έντονες ρωγμές παρατηρούνται στον τοίχο εξωτερικά του κοίλου του θεάτρου καθώς και στην πρόσοψή του, για τις οποίες θα πρέπει να ληφθούν άμεσα μέτρα προστασίας.
Έρευνες - Επεμβάσεις	Μέχρι σήμερα -εκτός από τη διενέργεια μικρής τομής στη σκηνή του Θεάτρου το 1960 καθώς και μικρής έκτασης στερεώσεις στην ανωδομή του μνημείου κατά τις επόμενες δεκαετίες από την αρμόδια τότε και για το Νομό Πρέβεζας ΙΒ΄ ΕΠΚΑ- δεν έχουν πραγματοποιηθεί σε μεγαλύτερη κλίμακα ανάλογες εργασίες. Επιπλέον η αποσπασματική κατάσταση διατήρησης των εδωλίων του κοίλου, δε μας επιτρέπει να εξάγουμε ασφαλή συμπεράσματα για τη μορφή και τον αριθμό τους. Στο άμεσο μέλλον, ανασκαφικές έρευνες σε συνδυασμό με εκτεταμένες αναστηλωτικές εργασίες, πιθανότατα να μας δώσουν περισσότερα στοιχεία για το ίδιο το μνημείο και εν γένει για την περίοδο χρήσης του.
Επιτρεπόμενες χρήσεις	Η υφιστάμενη κατάσταση διατήρησής του δεν επιτρέπει την άμεση χρήση του ρωμαϊκού Θεάτρου. Μελλοντικά, ανασκαφικές έρευνες σε συνδυασμό με εκτεταμένες αναστηλωτικές εργασίες, πιθανότατα θα βελτιώσουν την κατάσταση του μνημείου. Προς το παρόν, επιτρέπεται -υπό προϋποθέσεις- μόνο η επίσκεψη, ενώ για μουσικές εκδηλώσεις και θεατρικές παραστάσεις θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ο διαμορφωμένος χώρος μπροστά από το μνημείο.
Ιστορικό σύγχρονων χρήσεων	Η υφιστάμενη κατάσταση διατήρησης του ρωμαϊκού θεάτρου επιτρέπει προς το παρόν μόνο την -υπό προϋποθέσεις- επίσκεψή του.
Πρόσθετες πληροφορίες	-
Πνευματικά δικαιώματα	ΥΠ.ΠΟ.Τ. / ΛΓ΄ ΕΠΚΑ
Δικαιοδοσία	ΥΠ.ΠΟ.Τ. / ΛΓ΄ ΕΠΚΑ
Γεωγραφικό Πλάτος	39.02348473448086
Γεωγραφικό Μήκος	20.73740243911743
Υψόμετρο	23m

Κουμπαράς

6

7