«Το Ασκληπιείο της Επιδαύρου: Τόπος φροντίδας σώματος και ψυχής»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 29 Μαρτίου 2013

Στην κατάμεστη αίθουσα «Δημήτρης Μητρόπουλος» του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών ξεδίπλωσε χθες το απόγευμα ο κος Βασίλης Λαμπρινουδάκης, ομότιμος καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, γενικός γραμματέας του Διοικητικού Συμβουλίου του σωματείου «ΔΙΑΖΩΜΑ» και πρόεδρος της Επιστημονικής Επιτροπής Συντήρησης Μνημείων Επιδαύρου, το νήμα της ιστορίας ενός πολύ σημαντικού ιερού της αρχαιότητας του Ασκληπιείου της Επιδαύρου, το οποίο αποτέλεσε και ένα αρχαίο θεραπευτήριο παγκόσμιας φήμης, Την εκδήλωση συνδιοργάνωσε το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και η Κίνηση Πολιτών για την ανάδειξη των αρχαίων θεάτρων «ΔΙΑΖΩΜΑ».

Την εκδήλωση προλόγισε ο κος Σταύρος Μπένος, πρόεδρος του σωματείου «ΔΙΑΖΩΜΑ», ο οποίος παρουσίασε τον επιστήμονα, φίλο του και άνθρωπο, κο Βασίλη Λαμπρινουδάκη, «μέσα από τον μεγεθυντικό φακό της αγάπης του», όπως ανέφερε, αμέσως μετά και φανερά συγκινημένος ο κος Λαμπρινουδάκης. Ο κος Μπένος τόνισε, μεταξύ άλλων, ότι ο κος Λαμπρινουδάκης είναι πρωτοπόρος στην προώθηση της «διεπιστημονικότητας» και έχει συμβάλει καθοριστικά σε δύο σημαντικές – ιστορικές συναντήσεις των μνημείων:  με την κοινωνία των πολιτών από τη μία, και την οικονομία του τουρισμού του περιβάλλοντος και του πολιτισμού, της βιώσιμης δηλαδή ανάπτυξης από την άλλη.

Το Μέγαρο Μουσικής κατέκλυσαν από νωρίς ειδικοί επιστήμονες (αρχαιολόγοι, αρχιτέκτονες, μηχανικοί, αναστηλωτές, θεατρολόγοι κ.α.) αλλά και απλοί πολίτες, οι οποίοι κυριολεκτικά «μαγεύτηκαν» από τη διάλεξη του κου Λαμπρινουδάκη. Ο σπουδαίος αρχαιολόγος, αλλά και «δάσκαλος» πολλών γενιών αρχαιολόγων,  ξεδίπλωσε γνωστές και άγνωστες πτυχές για την ιστορία του δίδυμου ιερού του Απόλλωνα Μαλεάτα και του Ασκληπιού στην Επίδαυρο και των οικοδομημάτων του.

Ο κος Λαμπρινουδάκης παρουσίασε, επίσης, παλαιότερα και νεότερα ευρήματα από τις ανασκαφές του ιερού, περιέγραψε με τον πιο γλαφυρό τρόπο το τυπικό της λατρείας και μύησε τους παρευρισκομένους στη διαδικασία της ίασης των ασθενών.

«Η Επίδαυρος, σημείωσε, είναι κυρίως γνωστή για το αρχαίο της θέατρο. Τα τελευταία χρόνια αναδεικνύεται, όμως, και η άλλη σπουδαία πλευρά της: Το ιερό του Ασκληπιού και του πατέρα του Απόλλωνα, που περιλαμβάνει και το θέατρο, και υπήρξε το λίκνο της ιατρικής. (Εικ. 1)

Στο Ασκληπιείο της Επιδαύρου μπορεί να μιλήσει κανείς, όπως ανέφερε ο κος Λαμπρινουδάκης, για δύο επίπεδα ίασης: την πραγματική και την ονειρική. Η πρώιμη ίαση προερχόταν αποκλειστικά από το θεό και επιτυγχανόταν από τον πιστό μέσα από την τελετουργική πράξη, η οποία περιλάμβανε κάθαρση με το νερό, μετάληψη από το προσφερόμενο από τον ίδιο τον πιστό με θυσία σφάγιο και θρησκευτική υποβολή. Γύρω από το καθαρτικό και ζωηφόρο πηγάδι του ιερού διαμορφώθηκαν από την αρχή δυνατότητες παραμονής και κατάκλισης του ασθενούς - πιστού, δηλαδή «εγκοιμήσεως», η οποία εξασφάλιζε τη θεραπεία. Στον ύπνο του ο ασθενής έβλεπε τη θεότητα και είτε θεραπευόταν με τη θαυμαστή επέμβασή της (ονειρική ίαση), είτε άκουγε τι έπρεπε να πράξει για να θεραπευτεί (πραγματική ίαση). (Εικ. 2) Σταδιακά η εμπειρία από τις ιάσεις και η καταγραφή των περιστατικών δημιούργησε πραγματική ιατρική εμπειρία.

Η μεγάλη ακμή του ιερού της Επιδαύρου σημειώθηκε στον 4ο και ο 3ο αιώνα π.Χ. Την περίοδο αυτή το ιερό απέκτησε όλα τα τυπικά χαρακτηριστικά οικοδομήματα ενός Ασκληπιείου: ναό του Ασκληπιού, Θόλο ή Θυμέλη, Άβατο ή Εγκοιμητήριο, Τελετουργικό Εστιατόριο, Θέατρο, στο οποίο γίνονταν θεατρικοί και μουσικοί αγώνες και πολλά άλλα μικρότερα οικοδομήματα. (Εικ. 3)

Καθώς η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα του «ΔΙΑΖΩΜΑΤΟΣ», ο κος Λαμπρινουδάκης δε μπορούσε να μην αναφερθεί στους θεατρικούς χώρους του Ασκληπιείου. Πρώιμοι θεατρικοί χώροι φιλοξένησαν λατρευτικά δρώμενα, στα οποία προστέθηκαν στους κλασικούς χρόνους η άσκηση του σώματος με τους αγώνες στο στάδιο και η φροντίδα του πνεύματος με το δράμα στο θέατρο. Το «ΔΙΑΖΩΜΑ» έχει δημιουργήσει μάλιστα τη δυνατότητα πλούσιας ψηφιακής ξενάγησης στο Ασκληπιείο της Επιδαύρου μέσα από κινητά τηλέφωνα, την οποία δεν παρέλειψε να παρουσιάσει ο κος Λαμπρινουδάκης.

Διευθυντής των ανασκαφών της  Αρχαιολογικής Εταιρείας στο ιερό του Απόλλωνα Μαλεάτα από το 1974 και κυρίως πρόεδρος από το 1984, της Επιτροπής Συντήρησης Μνημείων Επιδαύρου Ε.Σ.Μ.Ε του (τότε Υπουργείου Πολιτισμού) νύν  Γενική Γραμματεία Πολιτισμού του Υ.ΠΑΙ.Θ.Π.Α., ο κ. Λαμπρινουδάκης δεν μπορούσε να μην αναφερθεί και στη διαδικασία συντήρησης και ανάδειξης των μνημείων της Επιδαύρου και των δύο ιερών της. Τα έργα αυτά έχουν αλλάξει ριζικά την εικόνα του ερειπιώνα που είχε ο αρχαιολογικός χώρος όταν αποκαλύφθηκε με τις ανασκαφές της Αρχαιολογικής Εταιρείας (1881 και εξής). Τα μνημεία μέσα από του διεπιστημονικού χαρακτήρα εργασίες που εποπτεύει η Ε.Σ.Μ.Ε., προστατεύονται από τη φθορά που μπορεί να τα οδηγήσει στη λήθη, συντηρούνται και είναι πλέον αναγνώσιμα για το ευρύ κοινό. Πολλά από αυτά αποκτούν ξανά, όπου αυτό καθίσταται εφικτό, την τρίτη  διάστασή τους και ζωντανεύουν στα μάτια του κόσμου.

Το σωματείο «ΔΙΑΖΩΜΑ» ευχαριστεί θερμά τον κο Βασίλη Λαμπρινουδάκη για την μοναδική εμπειρία που χάρισε σε όσους παρακολούθησαν τη διάλεξή του και θεωρεί τιμή το διοικητικό του συμβούλιο να πλαισιώνεται από τόσο χαρισματικούς ανθρώπους. Ο κος Λαμπρινουδάκης είναι «ο ιδεολογικός κριός» του «ΔΙΑΖΩΜΑΤΟΣ» και ανοίγει νέους λυτρωτικούς δρόμους για το μέλλον της αρχαιολογίας και την ανάδειξη των μνημείων. 

Μαρία Σοφικίτου
Αρχαιολόγος

Εικ.1: Το Ασκληπιείο της Επιδαύρου από τα ΝΑ. Σε πρώτο πλάνο το θέατρο.

Εικ. 2: Ανάθημα του Αρχίνου στο Αμφιάρειο του Ωρωπού. Οι δυο εκδοχές της θεραπείας: Αριστερά η οπτασία, ο ασθενής βλέπει στο όνειρό του το θεό να τον γιατρεύει. Δεξιά το «πραγματικό» θαύμα, το ιερό ζώο του θεού πραγματοποιεί τη θεραπευτική πράξη.

Εικ. 3: Κάτοψη Ασκληπιείου Επιδαύρου